میرزا محمد تراغای بن شاهرخ مشهور به الغ بیگ متولد سال 772 خورشیدی از شاهان تیموری، و در عین حال ستاره شناس و ریاضیدان برجستۀ عصر خویش بود. کتاب او بنام زیج الغ بیگ (Zij-i Sultani) از دقیقترین تقویم های اسلامی است. به افتخار کارکردهای موصوف در عرصه نجوم شناسی، دهانه الغ بیگ در کره ماه (The crater of Ulugh Beigh on moon) در کنار بزرگترین دانشمندان علم نجوم شناسی به نام اش ثبت گردیده است. کار الغ بیگ در عرصه ریاضیات مرتبط به نجوم، مانند مثلثات و هندسه کروی در خور اهمیت است. وی بین سالهای 1424 و 1429م رصدخانه بزرگ اولوغ بیگ را در سمرقند ساخت. به عقیده دانشمندان یکی از بهترین رصدخانه های جهان اسلام در آن زمان و بزرگترین رصدخانه در آسیای میانه بود. سپس الغ بیگ توسط بسیاری از محققان به عنوان مهم ترین ستاره شناس رصدی قرن پانزدهم شناخته شد. وی همچنین مدرسه الغ بیگ (شبیه دانشگاه امروزی) را در سمرقند و بخارا ساخت و شهرهای مذکور را به مراکز فرهنگی و یادگیری در آسیای میانه تبدیل کرد. موصوف به پنج زبان: تورکی، عربی، فارسی، مغولی و تا اندازه هم چینایی تکلم میکرده است. نتایج محاسبات تروگونومتری وی شامل جداول ساین و تانجانت در 1 درجه انتروال داده شده، میباشد. این جداول درجه بالایی از دقت را نشان می دهند و حداقل با 8 رقم اعشار صحیح هستند. وی قیمت ساین یک درجه را چنین بدست آورده است:

Sin 1° = 0.017452406437283571

تخمین دقیقتر آن قرار ذیل است:

Sin 1° = 0.017452406437283512820

البته این دقت قابل توجهی او را با توجه با امکانات همان عصر نشان میدهد.

اطلاعات رصدخانه مذکور به او فرصت داد تا طول سال را 365 روز و 5 ساعت و 49 دقیقه و 15 ثانیه محاسبه کند، که یک رقم نسبتاً دقیق است. وی معلومات مربوط به خورشید، ماه و سیارات را بدست آورد. اطلاعات او در قسمت حرکات سیارات طی یک سال مانند بسیاری از کارهای او خیلی دقیق است. تفاوت بین اطلاعات الغ بیگ و تحقیقات عصر مدرن مربوط به (زحل ، مشتری ، مریخ ، زهره) در محدوده دو تا پنج ثانیه است. میرزا الغ بیگ نه تنها در عرصه علمی بلکه در قسمت علم و ادب نیز پیشقدم بوده و مادر موصوف گوهرشاد بیگم نیز از زنان مطرح عصر تیموریان در هرات بوده است.

بااحترام

پوهنمل محمد احسان صادق.

Sources:

J. J. O'Connor & E. F. Robertson, 1999

Timurid ruler as well a an Astronomer, Methematician and Sultan, 2016

Ulugh Beg, Prince of Stars by Jean-Pierre Luminet, 2018

Wikipedia